Türklerde Süsleme Sanatı

In Cumhuriyet Tarihi, Genel, Osmanlı Tarihi, Tarih 21 views

Türk süsleme sanatı, motifler, süsleme kültürü, Eski Türklerde ve günümüzde Türk süsleme sanatı.

Türklerin göçebe olarak yaşadıkları çağlarda süsleme olarak kullandıkları ilk bezeme motifleri, düz ve kıvrımlı çizgilerle bazı sembolik ve tılsım niteliğindeki motiflerden meydana geliyordu. Kilden yaptıkları çanak, çömlek üzerine boyayla böyle motifler çizerler, halı ve kilimlerini renkli ipliklerle bu basit ve geometrik şekillerle süslerlerdi. En eski çağlara ait bazı eşya üzerinde bile görülen hayvan motifleri de belli başlı bir, süsleme unsuruydu. Türk Süsleme Sanatında filiz kıvrımı biçimindeki bezemeye temel olan bu hayvan motifleri, Tunç Çağı’ndan-beri Asya’nın doğu ve kuzey bölgelerinde yaşayan İskit’lerle Sarmattarda süsleme olarak maden eşya ve silahlar üzerine uygulanırdı. Bu motiflerin Av Kültürüyle ilgili tılsım niteliğinde oldukları ya da totemlerden geldiği sanılmaktadır.

turk_susleme_sanatiSümerlerde de aynı motiflere rastlanmaktadır. Belirli bir özelliğe kavuşan ve hayvan motiflerini kapsayan bu tarz M.Ö. 400 yılına doğru, yerini yavaş yavaş bitkisel motiflere bıraktı. Böylece soyut, stilize bezeme üslûba dönüşen bu tarz, İslamlıktan sonra bütün Müslüman ülkelerinin temel süslemesini meydana getirdi. Bu süsleme stilini üstün ve ahenkli bir biçime sokan Selçuklu Türkleri de Süsleme Sanatında bu tarzı kullandılar. Selçuklu Türkleriyle Anadolu’ya gelen ve sonra Osmanlı Türklerinin de klasik süslemesini meydana getiren bu tarza Diyar-ı Rum Selçukluları stili anlamına gelen Rumi denildi.

Orta Asya’nın Çin’e yakın olan Doğu Türkistan ve Uygur ülkelerinde, Çin Sanatının etkisiyle bu bitkisel motifli bezemeler Rumi stilinden ayrı bir karakter kazandı. Bu stile de, geliştiği Hatay ülkesine (Çin sınırı yakınında) bağlı olarak hatayı adı verildi.

Anadolu Selçuklu Türklerinde Süsleme Sanatı

Anadolu Selçuklu Türkleri ve onlardan sonraki Anadolu Beylikleri çağında Süsleme Sanatı yönünden önemli eserler meydana getirilmiştir.

Özellikle mimarlıkla geniş ölçüde kullanılan Süsleme Sanatı çok güzel örneklere sahiptir. Anadolu Selçuklu Türkleri, mimarlıkta genellikle sütun yerine ayak kullanmışlardı. Sütunlar, yalnız kapı, pencere ve hücrelerin kenarlarına süs olarak konulmuştur. Bu mimarlığın en karakteristik motiflerinden biri de bina yüzlerine, hemen hemen arkadaki yapı yüksekliğinde yapılan ve Ön Asya binalarında görülen kemerli büyük taç kapılardır. Süsleme Sanatı yönünden büyük bir önem taşıyan bu kapılar üzerindeki bezeme şekilleri, özellikle halı ve kumaşlardaki motiflerden alınmıştır. Örme şeritler, oymalı kurslar, elbise düğmeleri ve çivi başları gibi motifler çoktur. Taş oyma yazılar da önemli bir yer tutar. Mimarlıkta, taşa oyma Rumi süsleme; kuş, çift başlı kartal (Selçuk Kartalı) ve aslan gibi hayvan kabartmaları da uygulanmıştır.

Mimarlık dışında, fildişi ve tahtadan ovmalı bezemelerle süslenmiş san dik, çekmece, kutu v.b. gibi işler yanında tahta, tunç, pirinç ve bakır üzerine yapılan kakma, oyma ve çalma işleri de önemli bir yer tutar. Madenden, bronz ve bakır şamdanlar, tepsiler, leğenler, ibrikler, kakmalı silâhlar, camdan ve çiniden kandiller Anadolu Selçuklu Türkleri çağının en güzel eserlerini meydana getirir.

Anadolu Selçuklu Türklerinde ileri giden süsleme sanatlarından biri de çiniciliktir. «Kâşigerlik» denilen Çini Sanatında ne kadar ileri gidildiği, günümüze kadar gelen yapıların duvar çinilerinden anlaşılır.

Osmanlı Türklerinde Süsleme Sanatı

Türk Süsleme Sanatının en gelişmiş biçimi Osmanlı Türklerinde görülür. Osmanlı Türkleri, bütün güzel duygularını Süsleme Sanatında ve bunun belli başlı unsuru olan süslemede ortaya koymuşlardır. Bu, heykel ve insan resmine karşı yanlış bir taassubun sonucudur.

Yukarıda da söylediğimiz gibi menşei ta Orta Asya’ya kadar varan motifler, Osmanlı Türklerinin elinde en üstün biçimini almış ve bütün ayrıntılarıyla Süsleme Sanatında kullanılmıştır. Bu bezemelerle süslenen ve Süsleme Sanatına giren eşyanın belli başlıları taş, maden, pişmiş toprak, alçı, tahta, yün, ipek, pamuk, kemik, sedef, deri, cam ve kâğıt gibi maddelerle yapılırdı. Bu eşyayı şöylece sıralayabiliriz: Oymalı taş, tahta kapı, kürsü, minber, çekmece, çeşitli dokuma, işleme, halı, kilim, sedefli çekmece ve kutu, altın ve gümüş kakmalı silâh, ayna, zırh, şamdan, tepsi, buhurdan, gülâbdan, sedef ve kemik maktâ, deri cilt ve kutu, nakışlı pencere camı, çini kâse, testi, kandil, duvar kaplamaları, tezhip işleri v.b.

Günümüzde Türk Süsleme Sanatı

Günümüzdeki Türk Süsleme Sanatının arayışlarına, geçmiş yüzyıllara ait bezeme motifleri örneklik etmektedir. Bunlar, genellikle Rumi ve hatayı stilinin motiflerini kapsamaktadır. Ama, kompozisyonlar yeni bir görüş ve anlayışa göre düzenlenmektedir

Süsleme Sanatında bugün olumlu çalışmalar yapan büyük endüstri arasında Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları, Yıldız Çini Fabrikası ve Kütahya Çini Fabrikası’nı sayabiliriz. Bunların yanında özel kişilere ait atölyelerde de değerli eserler meydana getirilmektedir. Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları‘nın cam tabak ve vazo çeşidi 950’yi bulmuştur. Yıldız Çini Fabrikasında ise Rumi ve hatayi stilin motifleri yanında Osmanlı Türklerinin çok kullanmış öldükten lâle, karanfil, sümbül ve küpe gibi çiçek motifleriyle eski minyatür sanatçılarından Levni’nin eserlerinden yararlanılmaktadır. Süs tabakları ve çeşitli vazoları kapsayan mamuller arasında Fatih, Yıldız, Selvi, Şale ve Damla adı verilen vazolar gerçek birer sanat eseri olarak karşımıza çıkmaktadır. Kütahya Çini Fabrikası’nın en başarılı eserine, İslâm Devletleri’nin birlikte yaptıkları Amerika’daki Washington Camii’nde rastlanmaktadır.

Mekkenin Fethi Tarihi Önemi Hakkında Bilgi
Mekkenin Fethi Tarihi Önemi Hakkında Bilgi
Mekkenin Fethi sebep ve sonuçları nelerdir, Mekkenin Fethi
Mehir Nedir, Mehir Hangi Durumlarda Düşer
Mehir Nedir, Mehir Hangi Durumlarda Düşer
Mehir çeşitleri nelerdir, Mehir hangi durumlarda verilir, Mehir
Molla Fenari Kimdir, Hayatı ve Eserleri
Molla Fenari Kimdir, Hayatı ve Eserleri
Molla Fenari kimin zamanında yaşadı, Molla Fenari kimdir
Ebu Mansur Muhammet Kimdir Hakkında Bilgi
Ebu Mansur Muhammet Kimdir Hakkında Bilgi
Ebu Mansur Muhammet maturidi hayatı, Ebu Mansur Muhammet

Leave a reply "Türklerde Süsleme Sanatı"


Top