Ana Sayfa Genel Tepedelenli Ali Paşa Kimdir, Kısaca

Tepedelenli Ali Paşa Kimdir, Kısaca

14
0

Tepedelenli Ali Paşa isyanı, Tepedelenli Ali Paşa hayatı ve eserleri nelerdir, Tepedelenli Ali Paşa hakkında kısa bilgi.

Tepedelenli Ali Paşa, Arnavutlukta kazandığı büyük nüfuzdan bilistifade müstakil Beylik kurmak isteyen bir Osmanlı veziridir. On yedinci Asrın başlarında yaşı-yan ve serseri bir mevlevi dervişi olan Nazif adlı birinin sülalesindendir. Babası Tepedelen Mütesellimi Veli Paşadır. 1744 te Tepedelende doğup küçük yaşta yetim kalarak, annesi Esmahan (Hanko) tarafından maceralarla dolu bir hayat içinde yetiştirilen Ali Paşanın bütün gençliği düşmanlarına karşı mücadele ile geçti. Bir aralık, Derbendler Başbuğu Kürt Ahmed Paşanın himayesinde yaşadı; sonra bu zatla bozuşup Delvine Mutasarrıfı Kaplan Paşaya intisab ederek onun kızıyla evlendiği halde kaynatasının idamını kolaylaştırmaktan çekinmedi.

Kazandığı nüfuz İstanbul’a kadar aksettiği cihetle hükumet onu, Mir – i Miranlıkla Delvine Mutasarrıflığına tayin etti (1787). Bundan sonra Ali Paşanın, mütegallibeden Selim Paşayı tenkile muvaffak olduğunu, eski düşmanları olan Hormovo’luları, insafsız bir mücadele neticesinde mahvettiğini ve çok geçmeden kendisini Tırhala Sancağına ve Derbendler Başbuğluğuna tayin ettirdiğini görüyoruz. Nihayet, bu memuriyetlere Yanya Sancağını da ilâve ettiren Tepedelenli, Avusturya cephesindeki muharebelere (o sırada Osmanlı devleti, Avusturya ve Rusya ile harb halinde idi) iştirak ederek Pançova harekatında bulunduğu ve Sırbistan’da çıkan isyanların bastırılmasında hizmet ettiği gibi Osmanlılarla Ruslar arasında cereyan eden Maçin muharebesinde de cesaretle çarpıştı.

Kendisi, bir taraftan böyle yararlıklar göstermekle beraber, diğer taraftan da Avlonya Mutasarrıfı İbrahim Paşa ile bozuşup bir çok kasabaları ve köyleri nüfuzu altına aldığından Babıali, onu Derbendler Başbuğluğundan çıkardı; fakat bir müddet sonra bu vazifeye, oğlu Veli Paşayı getirmekle kalmadı, büyük oğlu Muhtar Paşayı da Eğriboz ve Karlıili Sancağına tayin etmekle Tepedelenlinin nüfuz sahasını genişletmiş oldu.

Yanya civarında Suli’de müstakil yaşayan Sulyot’lar (SuliliTer) Rus teşviki ile ayaklandığı zaman, idare ettiği bölgelerde tam bir hakimiyet tesisini gaye edinmiş olan Tepedelenli, bu kavim ile, uzun süren bir mücadeleye girişti. 1788 de başlıyan ve gitgide kızışan çarpışmalar neticesinde Sulyot’lar tamamen ezilmiş (1800), bunlardan bir kısmı Parga ve Korfu’ya sığınmışsa da memlekette kalanlar Ali Paşa tarafından feci bir surette imha edilmiştir.
Campo Formio Muahedesiyle Fransa’ya intikal eden Cezayiri seb’a (Yedi adalar) ile Preveze, Parga, Voniça vo Butrinto dahi Tepedelenlinin göz diktiği yerler arasında İdi. General Bonapart’ın Mısıra tecavüzü uzerı-ne Osmanlı devleti Fransa ile harbe tutuşunca, müttefik Osmanlı-Rus filosu Yedi adaları işgal ederken, Tepedelenli Ali Paşa da adı geçen dört nahiye üzerine sefere memur oldu; Fransızları mağlup ettikten sonra, Butrinto ile Preveze’yi ele geçirdiğinden Üçüncü Selim onu, Vezir yapmak suretiyle mükâfatlandırdı. Ali Paşa; Voniça’yı, Osmanlı -Rus askerleri de Parga’yı almak suretiyle Fransızlar Arnavudluk sahillerinden atılmışsa-da buralardan Tepedelenli’nin kuvvetlerini geri aldırmak kolay olmamıştır.
O tarihlerde, Rumelide türeyen ve memleketin asayişini İhlal eden Dağlı eşkıyası arasında ekseriyeti, Tepedelenliye mensub Toskalar teşkil ettiğinden, Babıali, bunların ancak Ali Paşa tarafından yatıştırılabileceğini düşünerek Yanya Sancağı uhdesinde kalmak şartiyle, onu Rumeli eyaleti Valiliğine ve Pazvandoğlu ile avenesine karşı gönderilen tedip kuvvetlerinin Ser askerliğine tayin etti (1802). Ali Paşa, Sofya civarına geldiği zaman Dağlılar dehalet ettiler. Fakat, Paşa Yanya’ya döndükten sonra, aleyhine bir cereyan başladığından gene ayni havaliye gönderilmesi muvafık görülmedi ve Rumeli eyaletinden azlolundu (1803).
Tepedelenli, Çamlık ve Toskalık Beylerini, Sulyot’ları hükmü altına almış, Yanyadan başka Tırhala Sancağını da elde etmiş olduğu için nüfuzu epey geniş bir sahayı kaplıyordu. Bu vaziyet karşısında hükumet, Arnavudluk’ta muvazene teşkil etmek maksadıyla Gegalığa hakim bulunan İşkodra Mutasarrıfı Mustafa Paşaya Rumeli Valiliğini tevcih etti. Maamafih, bir müddet sonra Veli Paşanın Mora eyaletine nasbedildiğini, Ali Paşaya da tekrar Derbendler Başbuğluğunun verildiğini (1807) ve bu suretle Tepedelenli nüfuzunun bir kat daha kuvvetlendiğini görüyoruz.
Avrupa siyasetinin icaplarına göre hareket etmesini bilen Ali Paşa, Fransa ve İngiltere ile doğrudan doğruya münasebette bulunuyordu. Napolyon I. Yanya’ya Pouque-ville’yi konsolos olarak göndermiş, Ali Paşa da İmparatora Mühtedi Mehmed Efendi (İtalyan papazı Marco Guerini) yi yollamıştı. Pouque-ville’m yazdığı seyahatname ile tarih, Tepedelenli hakkında çok mühim’ malûmat ihtiva etmektedir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here