Şirket-i Hayriye Nedir, Ne Zaman Kuruldu

Şirket-i Hayriyeyi kimler kurdu, Şirket-i Hayriye kuruluş amacı nedir, Şirket-i Hayriye Nedir, Ne Zaman Kuruldu

Şirketi Hayriye, yurdumuzda kurulmuş olan bu ilk Anonim Şirket, 12 Mayıs 1944’de, 1850 de teşekkül ettiğine göre, doksan dört yaşındayken tarihe intikal etti.
Boğaziçinde vapur işletmek fikri asıl Büyük Fuat Paşa ile Cevdet Paşanındır.

O zamanlar Boğaziçinde yazları bile ikamet imkanı yoktu. Oturanlar umumiyetle balıkçılıkla meşgul olanlardı. Boğaza rağbet iptida İki ecnebi vapurun işlemesiyle başlamıştı. Çünkü ecnebiler, aldıkları hususi müsaadeler ile kat kat 1859 de Tersanei Amire Boğaziçine bir vapur tahsis ederek bu iç deniz hizmetini yabancıların elinden aldı.
Fuat ve Cevdet Paşalar ise Boğaziçinin ihtiyacını daha yakından düşünerek: Avrupaca pek büyük bir servet ve mamuriyeti mucip olan Anonim Şirketi itibariyle misillu bir vapur şirketi teşkilini düşünüp tesisine dair bir nizamname layihası kaleme aldılar.

İşte bu suretle Şirketi Hayriye teessüs etmiş oldu. Lütfi Tarihinin henüz matbu olmayan dokuzuncu cildinde bu hususta bazı malumat vardır. Buradan Mustafa Reşit Paşanın her sınıf halkı teşvik ettiğini ve bu şirketin hisselerini almaya sevk ettiğini öğrenebiliriz. Başta yüz hisse alan Abdülmecid’in eserine uyarak bütün nazırlar, ekabir ve zamane zenginleri az zaman içinde şirketin sermayesini tamamladılar.

Tüccardan Baltacı Manulakinin Londra’da bulunan oğlu delaletiyle altı vapur sipariş olundu. Bunlardan ikisi de bir sene sonra İstanbul’a gelerek işe başladı.
Şirketin idaresi altı sene müddetle, maktuan, Antuvan Kalcıyan ve Agop Bilezikçiyan adında iki tüccara ihale olunmuştu. 1854’de bu mukavele fesh olunarak doğrudan doğruya Şirketin nam ve hesabına çalışılmaya başladı.

İşte Boğaziçinin iki yakası bu yüzden yalılar ve köşklerle süslendi. Boğaz günden güne rağbet buldu. Efsanevi güzelliği sayesinde Boğaz İstanbul’un göz bebeği gibi oldu.
Gerek harbi umumi, gerek bugünkü dünya harbi bu ilk Anonim Şirketimizi oldukça sarstığından bu amme hizmetinin resmi ellere intikaline zaruret hasıl oldu. Hissedarlar 19 Haziran 1944 te bir fevkalade toplantıya davet olundular. Şirketin Münakalat Vekaletine devrini müzakere ettiler. 4091 hissenin ret kararına mukabil 21948 hissenin kabul kararıyla Şirketin Münakalat Vekaletine devri tasvip edildi. 3993 hisse de müstenkifti.

Verilen karar mucibince 12 Mayıs 1944 tarihinden itibaren iki milyon beş yüz elli bin liraya mukabil Şirketin Münakalat Vekaletine satılması takarrür etti.

Şirketi Hayriye idare meclisinin bu vesileyle verdiği bir karara göre mubayaa keyfiyetinin Büyük Millet Meclisi tarafından tastiki lazım gelmekteydi.
Şirketi Hayriye Münakalat Vekaletine devir olunurken çalışan bilumum memur ve nizyollarının buna ait bareminden de istifade edeceklerdi.

Kabotaj bayramımız olan 1 Temmuz şerefine de Şirket vapurlarının bacalarında olan rakamlar Deniz yolları idaresinin forsu ile tebdil olunacaktı. Böyle oldu. Fakat tam mukavele imzalanacağı sırada memur tekaüdiyeleri üzerindeki anlaşmazlık bir neticeye bağlanamadığından imza geri kaldı ve Münakalat Vekaleti vapurlara el koydu.

Vakai Hayriye Nedir?