Rüzgar Nedir?

- in Coğrafya, Genel, Sosyal Bilimler
0

Rüzgar çeşitleri nedir, Rüzgar nasıl oluşur, Rüzgarın şiddetini ölçen alet hakkında bilgi.

Hareket halinde olan hava kütlesine rüzgar denir. Başka bir tanımla, rüzgar, yer değiştiren hava kütlesidir.

Rüzgarın hareketi belli bir yönde olup genellikle çoğu zaman yataya yakındır. Rüzgarın eğimi birkaç dereceyi geçmez.

Rüzgar yönlerinin birtakım yerel adları da vardır. Mesela Marmara havzasında kuzeyden esen rüzgara Yıldız, kuzeydoğudan esene Poyraz, kuzeybatıdan esene Karayel, doğudan esene Gündoğusu, güneydoğudan esene Keşişleme, güneyden esene Kıble, güneybatıdan esene Lodos, batıdan esene ise Günbatısı denir.

ruzgarBir rüzgarın hızı, onu meydana getiren Antisiklon ve Siklon merkezleri arasındaki basınç farkının değeriyle ve aynı zamanda mesafe ile de ilgilidir. Mesafe ne kadar kısa olursa eğim o kadar fazla olacak, dolayısıyla, hava akışı da (rüzgar) o kadar şiddetli olacaktır. Birim mesafede (burada adı geçen birim mesafe bir coğrafi enlem olup 111 km. ‘ye eşittir) iki nokta arasında görülen ve milimetre cinsinden ifade edilen basınç farkına Barometre Gradyanı denilir.

Hızlarına göre rüzgarları üç bölüme ayırabiliriz:

  1. A) Saniyedeki hızı 8 metreden az olan rüzgârlara, hafif esinti, hafif briz,
  2. B) Saniyedeki hızı 8 metre ile 15 metre arasında olan rüzgârlara sert briz, şiddetli rüzgar,
  3. C) Saniyedeki hızı 15 metreden fazla olan rüzgârlara, fırtınamsı rüzgar, fırtına, şiddetli fırtına denir.

Bilindiği gibi hava akıcıdır ve bütün gazlar gibi bir genişleme özelliğine sahiptir. Yeryüzünde birbirine komşu iki bölgeden daha fazla ısınanı üzerindeki hava, sıcaklığı arttığı için genişler, hafifler ve yükselir. Bu yüzden oradaki basınç azalır, bir siklon (alçak basınç) alanı meydana gelir. Buna karşılık, daha serin olan bölgenin üzerindeki hava soğur ve sıkışır, böylece basıncı artar ve Antisiklon (yüksek basınç) meydana gelmiş olur.

Rüzgârların yüksek basınç alanlarından (Antisiklon) alçak basınç alanlarına (Siklon) alanlarına doğru esişleri, dünyanın ekseni etrafındaki dönmesi nedeniyle sapmaya uğrarlar. Bu sapma siklon ve antisiklon alanlarında ve her iki yarımkürede birbirine uymaz. Kuzey Yarımküre’de, antisiklon alanlarında saat ibresinin hareket yönünde, halbuki Güney Yarımküre’de bu hareketin aksinedir. Siklon alanlarına gelince, kuzeyde saat ibresi hareketinin aksine, Güney Yarımküre’de ise bu harekete uygun bir şekildedir. Bu sapma Ekvatordan itibaren yüksek enlemlere doğru artar. Böylece yüksek enlemlerde rüzgârlar izobarlara (Aynı şiddette esen noktaları birleştiren eğri) âdeta paralel olarak eserler.

Rüzgârlar oluşumlarına göre üçe ayrılırlar:

1) Sürekli Rüzgarlar: Genellikle yıllık sıcaklık farklarının doğurduğu basınç sonucu oluşurlar. Bunlar Alizeler, Batı Rüzgârları ve Kutup Rüzgârları’dır.

2) Devirli veya Devreli Rüzgarlar: Genellikle mevsimlik (Yaz ve kış mevsimleri çoğunlukla) sıcaklık farklarının doğurduğu basınç sonucu oluşurlar. Bunlara en güzel örnek, yaz ve kış musonlarıdır.

3) Mevzii ve Yerel Rüzgârlar: Genellikle günlük (gece ve gündüz) sıcaklık farklarının doğurduğu basınç sonucu oluşurlar. Bunlara en güzel örnek, gece ve gündüz (Kara ve deniz) meltemleridir.

Sıcak Rüzgarlar

1) FÖHN: İsviçre ve Tirol vadilerinde, dağdan aşağıya doğru günlerce esen kuru, şiddetli, sıcak rüzgârlardır.

2) SİROCCO: Büyük Sahra’nın kuzeyinden Cezayir, Tunus ve Sicilya kıyılarına doğru eser. Çok sıcak ve kuru bir rüzgârdır. Sirocco gerçekte bir çöl rüzgârıdır. Güney İspanya’da Leveche denilen rüzgâr da Sirocco’dan başka bir şey değildir. Bunun gibi “Samyeli” dediğimiz, Suriye, Arabistan, Irak ve İran’da “Simum” denilen rüzgârlar da aynı özellikte kuru ve sıcak rüzgârlardır.

3) HAMSİN: Mısır ve Libya kıyılarında çölden esen, çok sıcak ve kuru bir rüzgârdır. Gerçekte Sirooco’ya benzer, Estiği zaman ufuk,toz duman içinde kalır.

Soğuk Rüzgarlar

1) MİSTRAL: Fransa’da Provence’de Li-on Körfezi’ne doğru esen kuru, soğuk ve şiddetli bir rüzgârdır. Mistral’in en şiddetli olduğu bölge Ron (Rhone) Vadisi’dir.

2) BORA: Adriya Denizi’ndeki Dalmaç-ya kıyılarına (Yugoslavya’nın batı kıyıları) kuzeydoğudan esen soğuk ve şiddetli rüzgârlara BORA denir.

3) KRİVETZ: Romanya’da, Aşağı Tuna Odaları’nda, kuzeydoğudan esen soğuk ve şiddetli bir rüzgârdır. Krivetz, Güney Rusya’nın geniş karlı ovalarını, yaylalarını geçerken çok soğur. Bu rüzgâr estiği zaman, Bükreş’te sıcaklık birkaç saat içinde 10-15 derece birden düşer.

Rüzgar hızı veya rüzgâr gücü saniyede metre (m/s),saatte kilometre (km/h) veya Beaufort ıskalası ile ifade edilir.

Beaufort ıskalası: Herhangi bir araca başvurmaksızın, rüzgârın etkilerine bakarak, kestirme yoluyla, rüzgar hızını ve gücünü bulma yoluna denir.

Rüzgarın hız ve şiddeti Anemometre denilen bir aletle ölçülür.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir