Reisülküttap Nedir, Kimdir, Reisülküttap Ne İş Yapar

Reisülküttaplık makamı nedir, Tarihteki Reisülküttapların sıralaması, Reisülküttaplık ve hariciye nazırlığı kimlere denir kısaca bilgi.

Türkiye’de Hariciye nazırlığı ilk defa 11 Mart 1836 tarihinde İkinci Mahmud’un bir hattı hümayunu ile kurulmuş ve ilk hariciye nazırlığıına Akif paşa tayin olunmuştur. Bu sat 13 Nisan 1832 de Reiaiil-küttap olmuştu. Bu sıfatla resmen devletin hariciye işleriyle meşgul bulunmakta idi.

Osmanlı İmparatorluğu devrinde devletin hariciye işlerini idare eden en yetkili memura verilen Reiaülküttap unvanı hangi tarihte verildiği hakkında elde kesin bilgi bulunmamakla beraber, Fatih İkinci Mehmet devrinde bu memuriyetin mevcut olduğu, Fatih’in son yıllarında tedvin edilen Kanuurıamei Ali Gamanda görülmektetedir. Bu itibatla, Reisiküttapların biyografilerinden müteşekkil Sefinetürrüesa adlı eseri yazmış bulunan Ahmet Reami Efendinin, kitabın mukaddimesinde vermiş olduğu malumat dolayısıyla bu memuriyetin Kanuni Sultan Süleyman zamanında kurulmuş olduğu hakkında yayılmış olan bilgide yanlışlık var demaktir. Yalnız bu memuriyetin başlangıçta Divanı Hümayunda reis katipleri denilen bir kısım memurların amiri olmaktan daha ileri bir vazifesi olmadığı, Fatih kanunnamesine göre çavuş başı ve kapıcılar kethüdası ile bir tutularak hizmetkar sayıldığı ve divanda kendilerine oturmak hakkı tanınmadığı, resmi ziyafetlerde vezirler önünden kalkan yemekleri yemeleri icap ettiği görülmektedir.

Kanuni devrine kadar Reisülküttapların nişancıların maiyetinde bulundukları ve divanda yazılıp Reisülküttap tarafından düzeltilen evrakın Nişancı tarafından görülüp imzalanmasının usül olduğu anlaşılmaktadır. Devlet merkezinde birçok yabancı daimi elçilerin toplanması, zaman zaman muhtelif memleketlerden sefaret heyetleri gelmesi sebebiyle Reisülküttaplar elçilerle görüşmeye davet edilmişler, bu suretle devletin hariciye işlerini idareye başlamışlar ve gittikçe ehemmiyetli bir rol alarak evvelce maiyetinde bulundukları Nişancılara da üstün bir yer vermişlerdir.

1676 da Tevkii Abdurrahmarn Paşa tarafından tedvin olunan kanunnamede, Divan tarafından verilen ahkam ve beratları düzelterek kayıtlarım yapmak, fermanlara uygun olarak muşları ve kanuna müteallik telhisleri yazmak, yabancı memleketlerden gelen nameleri tercüme ettirmek ve yabancı memleketlere gönderilecek namelerin müsveddelerini hazırlamak Reisülküttap efendinin vazifeleridi.

Reisülküttaplık vazifesinde bulunmuş olanlar hakkında elde mevcut malumata göre en eski Reisülküttap’ın 1528 tarihinde Haydr efendi adında bir zat olduğu anlaşılmakta ve Hariciye Nazırlığı kuruluncaya kadar bazıları müteaddit defalar aynı makama gelmek üzere yüz kırk iki kişinin bu sıfatla vazife gördüğü teshil olunabilmektedir. Buna göre hazırlanan bir liste ile Hariciye Nazırlığının kuruluşundan lağvına kadar bu vazifede bulunmuş-olan otuz altı kişinin adlarını ve tayin tarihlerini gösteren diğer bir liste yazımıza eklenmiştir.

Tarihteki Reisülküttaplar

1 Haydar Efendi 1523, 2 – Celalzade Mustafa Bey 1524, 3 Derviş Çelebi 1524. 4 – Mehmet Çelebi 1545, 5 Eğri Abdi Efendi oğlu Mehmet Bey 1551, 6 Ramazanzade Mehmet Çelebi 1553, 7 – Abdurrahman Paşa 1557, H Mehmet Çelebi (M. ıni Çelebi) 1 561, 9 – Naimi Çelebi 1562, 10 – Derviş Mehmet Çelebi 1563, 11 Boyalı Mehmet Paşa 1565, 12 Mehmet Çelebi (Lalezar) 1566, 13 -Muhittin Çelebi 1570, 14 Abdulmuhyi Çelebi.(Vekil) İl, VIII. 1872, 13 – Halil Şerif Paşa I 25. IX. 1872. 14 – Saffet Paşa 12. İli. 1873, 15 — Raşit Paşa 16. V. 1873, 16 – Arifi Paşa 18. V. 1874, Saffet Paşa (2. d) 16. I. 1875 Raşit Paşa (2. d) 7. XI. 1875, Saffet Paşa (3. d) 18. VI. 1876, Arifi Paşa (2. d) 18. VII. 1877, Server Paşa (2. d) 1. VIII. 1877, Saffet Paşa (Vekil) 16. I. 1878, Saffet Paşa (4. d) 19. II. 1878, Asım Paşa (Vekil) II. 1878, 17 — Alekgandır Kara Teodori Paşa 4. XII.
1878, Saffet Paşa (5. d) 29. VII. 1879, Sava paşa (Vekil) 30. VII. 1879, 18 – Sava Paşa 18. X.
1879, 19 – Abidin Paşa 9. VI. 1880, 20 -Mehmet Asım Paşa 12. IX. 1880, 21 Sait Paşa 9. V. 18 12, Mehmet Asım Paşa (2. d) 25. XI. 1882 Saffet Paşa (6. d) 30. XI. 1882, Arifi Paşa (3. d) 2. XII. 1882, Mehmet Asım Paşa (3. d) 47. IV. 1884, Sait Paşa (2. d) 25. IX. 1885, 22 – Turhan Paşa 9. VI. 1895, Sait Paşa (3. d) 5. X. 1895, 23 – Tevfik Paşa 6. XI 1895, 24 – Rifat Paşa 13. II. 1909, 25 Hakkı Paşa 24. VIII. 1911, 26 – Reşit Paşa (İşe başla-mamış) 6. X. 19li, 27 — Asım Bey 11. X. 1911, 28 — Gabriyel Noradonkyan Efendi 2. VII. 1912, Muhtar Bey (Vekil) 23. I. 1913. 29. Sait Halim Paşa 26. I. 1913, 30 — Halil Bey 24. X. 1915, 31 — Ahmet Nesimi Bey 4. II. 1917, Nabi Bey (Vekil) 13. X. 1918, 32 — Nabi Bey 25. X. 1918, Reşit Paşa (2. d)
11. XI. 1918, 33 – Yusuf Franko Paşa 24. II.
1919, 34 — Damat Ferit 4. III. 1919, Reşit Paşa (3. d) 1. X. 1919, 35 – Safa Bey 7. II.
1920, Damat Ferit (2. d) 4. IV. 1920, Safa Bey (2. d) 2. X. 1920, 36 – Ahmet izzet Paşa
12. VI. 1921. (Faik Reşit Unat)