Radyo Lambaları Nedir, Nasıl Yapılır?

Radyo lambası özellikleri nelerdir, Radyo lambaları nerelerde kullanılır, Radyo lambaları çeşitleri hakkında bilgi.

Vakumlu lambalar adı da verilen iki ve daha fazla elektrotlu radyo lâmbaları cisimlerin ısıtıldıkları zaman elektron yaymaları olayından faydalanarak yapılmıştır. Bu olay ilk defa 1884 yılında tanınmış Amerikalı kaşif Edison tarafından görülmüş ve bu münasebetle Edison olayı adı verilmiştir. 1904 yılında Amerikalı fizikçi J. A. Fleming dalgalı akımların tek yönlü düz akımlara dönüştürülmesi için bundan istifade etmeyi düşünmüş ve iki elektrotlu lambayı yapmıştır.

İki elektrotlu lamba, havası boşaltılan bir cam ampul içine yerleştirilmiş çok küçük çapta ve birkaç santimetre boyunda ince bir telle bu telin etrafını yakın bir mesafeden kaplayan silindir veya yassı beyzi şeklinde bükülmüş madeni bir levhadan ibarettir, ince telden müteşekkil olan elektrota katot (Cathode) ve madeni silindire anot (Anode) denilir.

Katottan bir elektrik akımı geçirilerek kızıl veya ak dereceye kadar ısıtıldığı zaman bu elektrot negatif elektrikle yüklü elektronlar yayar. Katodu bırakan elektronlar uzağa gidemez. Katodun hemen yüzüne çok yakın bir mesafede birikerek doğurdukları itme kuvvetinin tesiriyle katottan yeni elektronların ayrılmasına mani olur. Fakat anoda pozitif bir voltaj tatbik edilirse o zaman katodu bırakan elektronları kendi üzerine çekerek katot etrafında yığılıp kalmalarına meydan vermez ve katottan yeni yeni elektronların ayrılmasını kolaylaştırır.

Elektronların katottan anoda doğru bu akışları sırasında anot – katot aralığını doldurarak bu aralığı iletken kılar. Anoda pozitif bir voltaj tatbik edileceği yerde negatif bir voltaj tatbik edilirse bu sefer anot elektronları iteceğinden bunlar katodun etrafında yığılıp kalırlar ve anot katot aralığı iletken olmaz.

Şu halde dalgalı bir voltaj üretecinin bir ucu anoda ve diğer ucu katoda bağlanırsa dalgalı voltajın anodu katoda oranla pozitif kılan yarım periyodu zarfında anot – katot aralığını dolduran elektronlar devrenin kapanmasını sağlar ve devrede bir elektrik akımı doğar. Dalgalı voltajın anodu katoda oranla negatif kılan diğer yarım periyodu zarfında ise anot-katot aralığında elektron akışı bulunmayacağından devre kapanamaz ve elektrik akımı olmaz. Böylece anot devresine dalgalı bir voltaj tatbik edilmiş olduğu halde devrede tek yönlü düz bir akım elde edilmiş olur.

Anotun pozitif voltajı yüksek olduğu u-randa birim zaman içinde katottan çekeceği elektronların sayısı fazla olacağından devredeki akımın değeri de büyür.
Halk arasında rödresör lamba denilen iki elektrotlu lambaların dalgalı akımı doğru akıma dönüştürmeleri bu suretle vuku bulur.

İki elektrotlu lambada elektronların katottan anoda doğru akışlarını kontrol ve kumanda etmek maksadıyla Lee de t orest adında bir Amerikalı mühendis 1912 yılında katotla anot arasına ıskara veya kafes teli şeklinde bir elektrot daha katarak üç elektrotlu lambayı yapmıştır.

Bu elektroda şeklinden ötürü ıskara veya kafes (grille) denilir. Katottan anoda doğru elektron akışı ve dolayısıyla anot devresindeki elektrik akımının ıskara vasıtasıyla kumanda ve kontrol edilmesi bu elektroda tatbik edilen voltaj değerlerinin değiştirilmesiyle elde edilir. Şöyle ki ıskaraya, katoda oranla, çok negatif bir voltaj tatbik edildiği zaman bu elektrot katodun yaydığı elektronları iterek anoda varmalarına mani olur.

Iskara negatif voltajının değeri azalırsa elektronlara karşı itmesi azalır ve bunlardan bir kısmı anodun pozitif voltajının çekme tesirine kapılarak ıskara gözlerinden geçip anodu bulur. Bu suretle anot devresinde elektrik akımı başlar. Iskara negatif voltajının değeri azaldıkça anodun çektiği elektronların sayısı çoğalır ve anot devresindeki akım artar. Iskara voltajında çok küçük bir değişiklik anot akımında büyük bir değişme doğurur.
Uç elektrotlu lambanın bu özelliğinden faydalanarak çok zayıf olan bir akım ıskaraya tatbik edilerek anot devresinde daha büyük bir akım elde etmek suretiyle kuvvetlen-dirilebilir.

Üç elektrotlu lamba katotla anot arasına sonraları daha fazla sayıda ıskara katılarak dört, beş, altı, yedi ve sekiz elektrotlu lambalar yapılmıştır.

İki ve daha fazla elektrotlu lambalar bugün dalgalı akımların tek yönlü düz akımlara dönüştürülmesi, her frakanstan dalgalı akımların istihsali; çok zayıf akımların kuvvetlendirilmesi gibi radyotekniğin önemli ve çeşitli birçok işlerinde kullanılmaktadır.
Bu lambaların çok zayıf akımları kuvvetlendirebilmesi çok uzak mesafelerle telefon konuşmalarını, bir tek telefon devresi üzerinden aynı zamanda birkaç konuşmanın birbirine karışmadan yapılabilmesini, sesli sinema, elektrikli gramofon ve televizyon gibi modern icatları mümkün kılmıştır. Bu bakımdan üç elektrotlu lamba yirminci yüz yılın en mühim buluşu olarak yer almaktadır.

Radyo Vericisi Nedir, Ne İşe Yarar