Prut Savaşı Hakkında Bilgi

Prut Savaşı ne zaman ve kimler arasında gerçekleşmiştir? Prut savaşının nedenleri, sonuçları, antlaşması hakkında bilgi.

Osmanlı tarihinde. Rusların 1700 İstanbul Antlaşması hükümlerini ihlalinden dolayı, Rusya üzerine düzenlenen sefer ve yapılan barıştır. Rus Çarlığı’nın Osmanlı İmparatorluğu’nun kuzey sınırları boyunca giriştiği askeri hazırlıkları, imparatorluğu tehdit etmekte idi. Ruslar On kapıdan on iki saatlik mesafede Kamenka adlı bir kale inşa ettikleri gibi, Samarcık Suyu’nun Özi’ye katıldığı yerde, Yeni Kale, Azak Kalesi’nin kırk mil önünde de Taygan Kalesi’ni yaptırmışlardı.

Ukrayna yöresinde ise Bender Kalesi yakınlarında Raşkova Kalesi’ni, Yaş’ın karşısında istekin Kalesi’ni işgal ettikleri gibi, Hotin ve Kamaniçe kalelerine de Rus askerlerini yerleştirmişlerdi. Polonya üzerindeki hakimiyet konusunda Çar 1. Petro ile İsveç Kralı 12. Kari arasındaki siyasi rekabetin Poltova’da Rusların galibiyetiyle sonuçlanması yeni bir siyasi gelişmeye yo laçtı. Poltova Savaşandan sonra İsveç askerleri ülkelerine dönüş yolları kapandığından başta kralları XII. Kari olmak üzere, Osmanlı topraklarına sığınmışlardı. Onları takip eden Rus askerleri, anlaşma hilafına Osmanlı topraklarına girmişlerdi. Aksu kıyısında 300, Boğdan’da Çernoviçe’de 700, Kırım’da Çekceken geçidinde ise 20 kadar Kırımlıyı da esir veya öldürerek mal ve hayvanlarını yağma etmişlerdi. XII. Kari Bender’de misafir edildikten sonra İstanbul’a gönderdiği elçisi Poniatovvski, Osmanlı hükümetini Rusya’ya karşı bir savaşa hazırlamaya gayret sarf etmişti.

prut_savasi1700 yılından sonra Osmanlı Devleti’nin genel politikası, barış içinde vakit geçirerek, 1683-1699 seferlerinin ülke içinde açtığı yaraları, maddî ve manevî zararları telafi etmekti. Bunun için başlangıçta Çorlulu Ali Paşa, sadaretinde Ağustos 1709’da, önce mülteci sıfatıyla bulunan XII. Karlın savaşçı teşebbüslerini mümkün olduğu kadar engellemeye çalışmıştı. Fakat aynı zamanda Osmanlı-Rus münasebetlerinin düzeltilmesi yolunda bu kıymetli rehineden de yararlanmak istemişti. Gerçekten yedi yıldan beri askıda duran 1700 Antlaşması’nın Rusya tarafından onaylanması bu imkânla sağlanmıştı. Osmanlı Devleti ileri gelenleri ise, savaş taraflısı ve savaşı istemeyenler olmak üzere ikiye ayrılmıştı. Savaş taraflıları ağır bastılar.

Çorlulu Ali Paşa ile ardından Köprülü-zade Numan Paşa’nın sadaretten uzaklaştırılmaları, bu savaş taraflılarını gittikçe kuvvetlendirdi. Kırım Hanı Devlet Giray’ın İstanbul’a gelişi ise bu imkanı iyice arttırdı. Nitekim yeni sadrazam Baltacı Mehmet Paşa, göreve başlar başlamaz, savaş kararı alınması için 20 Ekim 1710’da Sultan III. Ahmet’in başkanlığında Dir meşveret-i azime toplandı. Rusya’nın Osmanlı menfaatlerine karşı gelişme durumu, eldeki raporlar üzerinden incelendi. Neticede şeyhülislam Paşmakçızade Seyyid Ali Efendi’nin verdiği fetva ile Rusya’ya savaş ilan edildi. Savaş hazırlıklarına girişilerek Bender muhafızı görevinden alındı. Yerine Anadolu beylerbeyi Abdi Paşa, Boğdan voyvodalığına da Dimitri Kantemir getirildi.

Bu arada Kırım kuvvetleri Devlet Giray’ın komutasında Ukrayna içlerine yayıldılar. Ocak-Şubat 1711’de Harkova’ya kadar uzanan bu akın sonunda 32 şehir tahrip edilmiş, 200 kadar da müstahkem mevki ele. Geçirilmişti. Bahar aylarında Bucak Tatarları ile Kalgay Mehmed Giray, İsveçli Orlik ve Kazak Potocki adlı voyvodalar ile Podolya üzerine ikinci bir akın yaptı. Baltacı Mehmet Paşa da 9 Şubat 1711de tuğları Davud-paşa sahrasına çıkartarak fiilen savaşa başlamış oldu. İstanbul kaymakamlığına Çelebi Mehmet Paşa getirildikten ve seferle ilgili son hazırlıklar tamamlandıktan sonra, 9 Nisanda ordu yola çıktı. 21 Mayısta Edirne’den hareketle 15 Haziranda İsakçı köprüsüne vardı. 19 Haziranda Baltacı Mehmet Paşa, Kartal’a geçmekle darü’l-harbe girmiş oldu.

Burada Yeniçeri ağası Yusuf Paşa, Kırım hanı Devlet Giray Han ve sadaret kedhüdası Antalyalı Osman Ağa savaş planı yaptı. Rusların Bender’e saldırmak ihtimali göz önünde tutularak ordunun Prut kıyısı boyunca kuzeye doğru ilerlemesi ve Rus ordusu ile karşılaştığı yerde savaşı kabul etmesi kararlaştırıldı. Devlet Giray 20-30.000 Tatar askeriyle öncülerin başında 10 Temmuz günü hareket etti. Onu, sadrazam takip ediyordu. 14 Temmuzda Kekeçağzı’na varıldı. 18 Temmuzda Han Tepesi’ne dört saat mesafede Bahul menziline konuldu. Bu sırada Rusya çarı I. Petro, Boğdan voyvodası Dimitri Kantemir’in ihaneti üzerine, Yaş’a girmiş bulunuyordu. Burada yapılan toplantıda Rus ordusunun zahire sıkıntısı göz önünde tutularak Osmanlıların hububat deposu olan İbrail’i ele geçirmek üzere harekete geçmeye karar verildi.

Ancak Çar ve komutanları Osmanlı ordusunun Tuna’yı henüz geçmediği fikrinde idiler. 7 Temmuzda Çar, Mareşal Şeremetev’in komutasında Çuçora’da bulunan Rus ordusuna geldi. Bu arada Rus ordusu Prut’un sağ sahiline geçti. 15 Temmuz günü güneye doğru üç ayrı kol halinde ilerlemeye başladılar. Rus kuvvetlerini Tatar atlıları devamlı olarak tedirgin etmekte idiler. Beklenmedik bir sırada Osmanlı ordusu ile karşılaştılar. Bu karşılaşma Rusları şaşkına çevirdi. Zira onlar Osmanlı ordusunun en az 50-60 km. uzakta bulunduğunu sanıyorlardı. Öncü General Janus durumu Çar’a duyurdu. Osmanlıların Prut üzerine köprü attıkları haberi geldi, 19 Temmuzda karşı tarafa geçen Osmanlı ve Tatar kuvvetleri Çerkeş Mehmet Paşa ve Devlet Giray komutasında Rus ordusunu Gura Prutetsului’de hemen hemen çember içine almışlardı.

Çar, önceleri Erdel üzerinden kaçıp kurtulmayı düşündü ise de, yanındaki tepelerin tutulmuş olması onun bu fikirden vazgeçmesine sebep oldu. O gece ovayı takiben Yaş’a doğru çekilmeyi planladı. Bu arada Kırım atlıları, Çerkez Mehmet Paşa ve Salih Paşa tarafından Rus ordusu tamamen çevrilince, tasarılarını gerçekleştiremeyen Çar, Baltacı Mehmet Paşa’ya barış çağrısında bulundu. Şiddetli çarpışmalara devam ederek bu çağrıya cevap vermeyen Baltacı Mehmet Paşa’ya Mareşal Kari ve Petro, yalvaran mektuplar yazmıştı. Mehmed Paşa bu ikinci istek üzerine ordu ileri gelenlerini ve Kırım hanını çağırtarak bir toplantı yaptı. Kırım hanının Ruslara güvenilmemesi ve derhal hücuma geçilmesi isteğine karşılık ekseriyet, Rus tekliflerini öğrenmede yarar görmekle, sadrazam sulh şartlarını almak üzere bizzat Şeremetev’in Osmanlı karargâhına gelmesini bildiren haberini bir elçi ile Ruslar’a iletti. Rus ordugâhında Şeremetev’in yaşlılığı ve politikada başarılı olmayışı dikkate alınarak, yerine iyi diyalog kurabilen Baron Peter Şafirov’un murahhas olarak gönderilmesine karar verildi. Baltacı Mehmed Paşa’nın ilk teklifleri çok ağırdı.

Çarın affını istemek üzere bizzat sadrazam otağına gelmesi ve vereceği tavizler tamamlanıncaya kadar burada misafir sıfatıyla kalması, Rus ordusundaki bütün topların teslimi, bu teklifler arasında bulunuyordu. Şafirov yalvararak ve birçok sebepler öne sürerek, bu istekleri kabul etmesinin mümkün olmadığı; Azak Kalesi’nin iadesine, Taygan ve Ozi boylarında yaptırılan kalelerin yıkımına razı olduklarına, topların tesliminde Rus ordusunun çekilme imkanı kalmayacağı, Tatar ve İsveçlinin, Lehlinin hücumlarından korktukları konusunda açıklamalar yaptı. Mehmed Paşa, Şafirov’umitirazlarını kabul etmedi ve ilk teklifinde ısrar etti. Görüşme kesilmek ve Şafirov Otağ-ı asafi’den çıkmak üzere iken, Seyfullah Ağa’nın teklifi ‘üzerine Rus temsilcilerine bir kerem nişanesi olmak üzere kahve ikram edilmesini kabul eden sadrazam Paşa, onun Kapıcı başı çadırında ağırlanmasını buyurdu. Şafirov burada sadaret kethüdası Osman Ağa ile yalnızca görüşmek imkânını buldu ve konuları ele alarak İsveç probleminin anlaşma konusu dışında bırakıldığı, müzakerelerin sadece Osmanlı-Rus münasebetleri ile ilgili karara vardıkları anlaşılıyor.

Bu durumda Rus çarının ve ordusunun teslim olması artık söz konusu değildi. Alınan kararın ordu ileri gelenlerine duyurulması sebebiyle toplantı yaptı. Toplantıya Devlet Giray’dan başka Poniatovvski de çağrıldı. Kırım Hanı ve İsveç elçisi sulh müzakerelerine taraflı olmadılarsa da ordu erkânı ve sadrazam görüşlerinde ısrar ettiler. Neticede sadaret kethüdası Osman Ağa ile Mektupçu Ömer Efendi Osmanlı murahhasları seçilmekle ateşkes kararı alındı ve 21 Temmuz akşamüstü Prut Seferi kesinlikle bitmiş oldu.