Mutasyon Nedir?

Mutasyon çeşitleri nelerdir, Ani değişim olan mutasyon hakkında bilgi.

Canlılarda meydana gelen ani ve ka­lıtsal değişmelerdir. Canlılarda 3 tip mutasyona rastlanır, a) Kromozom sayı mutasyonları b) Kromozom yapı mutasyonları. c) Geri mutasyonları.

Kromozom sayı mutasyonları, her canlı türünün kendine özgü olan ve her nesil­de sabit bir sayıda giden kromozom sa­yısının değişmeleriyle ortaya çıkar.

Örne­ğin normal tüm insanların kromozom sa­yısı 2n=46 dır. İnsan bunların n=23’ünü annesinden n=23’ünü ise babasından alır. Diğer canlılar da bu şekilde kendile­rine özgü sabit sayıda giden kromozom sayıları vardır. Fakat bu sabit sayılar ba­zı nesillerde mutasyondeğişebilir. İki biçimi vardır. Ya kromozom sayısı tüm katlar halinde değişir (3n, 4n, gibi) ya da tek tek sayılar halinde değişir (2n-M, 3n-1, 2n+2, 2n-2 gibi). Bu durumda canlıda çoğu zaman zararlı olan değişik yapı ortaya çıkar. Ör­neğin insanda 46+1 (21 inci kromozom 1 tane fazla) li doğan çocuklara rastlan­maktadır. Bunlar geri zekalı ve vücutça anormallikleri olan çocuklardır (Mongol tipi idiyoluk).

Kromozom yapı mutasyonlarında ise değişik tipler vardır. Kromozomun ucun­dan bir parça kopabilir (defisiyens) içinden bir parça kopabilir (delesyon), için­den kopan bir parça kaybolmayıp 180° döner tekrar aynı yere yapışabilir (inversiyon), bir parça iki kere bulunabilir (duplikasyon), kromozom parçaları kardeş ol­mayan kromozomlar arasında yer değiş­tirirler (translokasyon). Bu tür olayların sonucunda da, canlıda değişimler ve anormallikler oluşabilir.

Gen mutasyonlarında değişim çok da­ha küçük düzeydedir. Genlerin küçük yapı birimleri olan nükleotidlerde değişme or­taya çıkabilir.

Mutasyonların en önemli nedeni rad­yoaktif ışınlardır. Ayrıca alkol, antibiyotik­ler ve birçok kimyasal madde de mutas-yona neden olabilir. 40 yaşından sonra doğum yapan kadınlarda mutasyon oluş­ma riski biraz daha fazladır. Bütün bun­ların yanında kendiliğinden de mutasyonlar ortaya çıkabilir (sponter mutasyon) Günümüzde özellikle bitkilerde isteyerek yapılan mutasyonlarla üstün özelliklere sahip bitkiler elde edilmeye çalışıl­maktadır.