Ana Sayfa Genel Kadı Burhaneddin Divanı Şiirleri Kısaca Bilgi

Kadı Burhaneddin Divanı Şiirleri Kısaca Bilgi

1
0

Kadı Burhaneddin yurdu, Kadı Burhaneddin kimdir, Kadı Burhaneddin gazelleri hakkında kısaca bilgi.

8 ocak 1345’te Kayseri’de doğmuş olan Kadı Burhanaddin On dördüncü Yüzyılın gerek siyaset, gerekse ilim ve edebiyat bakımından önemli bir şahsiyetidir. Saltanatına tevarüs ettiği Erdana (tarihlerin Ertena suretinde kaydettikleri, bazılarının yanlışlıkla Eretna dedikleri, aslında bizim bugünkü telaffuzumuzla Erdana’dır. Nitekim Develü Karahisar da bulunan bir kitabede Erdana şekli yazılıdır. Düveli islamiye, sayfa 384, haşiye.) devletinin doğuda Erzincan’a; batıda Ankara -Konya sınırlarına; kuzeyde Samsun – Sinob’a; güneyde Harput’a kadar olan ülkesinin hemen hepsini hâkimiyeti altında tutmakla oldukça geniş bir bölgeye tesahüb etmekteydi. Devrinin en kudretli devletlerini teşkil eden komşuları Osmanlılar, Mısırlılar ve Karamanlılarla on sekiz yıl süren saltanatı boyunca bir düziye çarpışmaktan çekinmemiş, yalnız zamanının değil, dünyanın ünlü cihangirlerinden olan Timurlenge de kafa tutmaktan kaçınmamıştır.

Kadı Burhaneddinin alim olarak tuttuğu yerde önemlidir. Zamanının ileri gelen bilginlerinden olan Burhaneddin Türkçe, Arapça ve farsçayı gayet iyi bilir ve bu üç dilde şiir söylerdi. Rahmetli Halil Etem Düveli İslamiye eserinde: Asrının alemi ulemasındandı suretinde tavsif eder.
Kadı Burhaneddinin ruhi sahada adını ebedileştiren divanıdır. İlmi ve edebi eserlerine aşağıda temas edeceğiz.

Hayatı: Kadı Burhaneddin kibar bir Türk ailesinden, Salur boyundandır. Babası Şemseddin Mehmet, yedinci babası Sevik’tir. Asıl yurtları Harzem olup beşinci babası Mehmet buradan Kastamonu’ya göçerek Hotani Sarayına intisap etmiş ve damat olarak Kastamonu’ya kadı tayin edilmişti. Bundan sonra kadılık oğuldan oğula devam etmişti. Burhaneddin’in dedesi ve zamanının büyük bir alimi olan Siracüddin Kayseri’ye yerleşmiş ve Selçuk Prensesiyle Moğol Beyinden dünyaya gelen bir kızla evlenmişti. Bürhaneddin’in alimlik, hükümdarlık gibi muhtelif, şiddet mülayemet gibi zıt vasıflarını nefsinde toplamasını bu kan halitasında aramalıdır.

Bir buçuk yaşında anasını kaybetti. Dört yaşında okula başlayan Burhaneddin tahsili boyunca arapca ve farsçayı ilerletmişti. On iki yaşında şiir, belagat, matematik, mantık ve felsefede hayrete şayan vukuf edinmişti. Babasıyla dört ay süren Şam seyahatinden sonra Kayseri’ye dönmüş, türlü ilmi araştırmalar yapmış, boş zamanlarında ok atmak, kılıç kullanmak, ata binmek gibi cengaverlik hünerlerini öğrenmiş, on dört yaşında gene babasıyla Mısır’a gitmiş, tefsir, fıkıh ve kozmografya ilimlerindeki bilgilerini genişletmiş, Şam’da Kudbeddin Raziyle tababette zamanının yüksek salahiyet sahibi sayılan Seyit Mehmed Nilı’nin takrirlerinden faydalanmıştır. On dokuz yaşında Mekke’ye giderek Akşehir’li Mevlana Fahreddin’in duasını almış, dönüşte Suriye’de babası öldüğünden, bir zamanlar Haleb’de ilmi araştırmalar yapmış, yurdunun hasretine dayanamayarak Kayseri’ye dönmüştür.

Hükümdarlık savaşları: Burhaneddin Sultanlığı sırf şahsiyetinin kuvvetli iradesi dolayısiyle elde etmiştir. İlhanilerin, Anadolu’nun idaresini kendine havale ettikleri Timurtaş babasının öldürülmesi üzerine idareyi Erdana oğullarına bırakarak Mısır’a kaçmıştı. Gıyaseddin Erdana’nın sefahati yüzünden Kadı Bürhaneddin’in de dahil olduğu bir heyetin gizli kararıyla öldürülmesi üzerine oğlu Ali Erdana tahta geçirilmiş ve böylece henüz yirmi bir yaşında olan Burhaneddin Kayseri Kadılığını ele geçirerek tarih sahnesine çıkmıştı.

Bu suretle bayağı kendiliğinden vezirliğe yükselmiş olan Kadı Bürhaneddin hükumet işlerini ele almış ve Kayseri’de çıkan bir kargaşalık yüzünden Hükümdarla hükumet merkezini Sivas’a nakletmişti. 1380 de Ali Erdana öldüğünden yedi yaşındaki oğlu Mehmet tahta geçirilmiş, naib olmak üzere Sivas ayanının gösterdiği Kadı Burhaneddin ile, Selçuk hanedanından olduğu tahmin edilen Kılıç Aslan’dan (Bezmü Rezm’in rivayetine göre) Burhaneddin seçiliyor. Fakat maliye işlerine karışmaması şartıyla Kılıç Aslana bırakıyor.
Lakin yaratılışı haris olan Burhaneddin Ali Erdana’nın dul karısıyla evleniyor ve Kılıç Aslanı ortadan kaldırmayı kuruyor. Türlü entrikalardan, denemelerden sonra 1381 yılının çok soğuk bir gününde bir atlı gezintide, Bürhaneddin kendi adamlarının yardımıyla Kılıç Aslan’ı bizzat kılıçla öldürüyor. Kılıç Aslan’ın nüfuzlu amcası Keyhüsrevi de karnına sapladığı bir kılıç darbesiyle ortadan kaldırıyor. Kadı Bürhaneddin döktüğü kanların haklı olduğunu bir takım nücumi deliller yanında, Kılıç Aslan’ın eliyle yazdığı fakat tutmadığı iki taahhüdnameyi de göstermek suretiyle tevsik ediyor. Darüllemare denilen hükümet konağında toplanan Sivas’ın ileri gelenleri olup biteni tasvibe-diyor.
Sultanlığı: Bürhaneddin’in Sultanlığa yükselmesine, Mehmed Erdana’yı okşayıp taltif etmesine rağmen galeyan dinmemişti. Yerli Beylerin bir kısmı Erzincan, bir kısmı ^Amasya, bir kısmı Suriye Beyleriyle el altından münasebete devam ettiklerinden Tokat civarında Amasya Beyi ve Sıvası muhasaraya kadar varan Halep Beyi ile savaşlara mecbur olmuştu.
Diğer cihetten Yıldırım Bayazıd, Burhaneddin’le dostluk muahedesi yapmış olan Candaroğlu Süleyman Paşayı savaş meydanında öldürdüğünden Bürhaneddin bir elçi İle Dostun Süleyman Paşayı, ifna ettim. Mülkünü aldım vesaire» yollu bir mektup yolluyor..

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here