İlk Mizah Gazetesi olan Diyojen Gazetesi Özellikleri

Diyojen Gazetesi ne zaman ve kim tarafından çıkarıldı, Diyojen Gazetesi tarihi, yazarları ve konusu hakkında kısa bilgi.

Memleketimizde çıkan Türkçe ilk mizah gazetesidir. 12 kasım 1286 (24 kasım 1870) tarihinde Teodor Kasap tarafından çıkarılmıştır. Diyojen başlığının altında, devrilmiş fıçısının ağzında oturan Diyojen’in İskenderle konuştuğunu gösterir bir resim, resmin altında da “Gölge etme başka ihsan istemem” mısrası vardı. Altmış ikinci sayıdan İtibaren başlığın altındaki bu resim kaldırılmıştır. Gazete, ilk sayısında yazdığı mukaddemede birkaç aydan beri Fransızca ve Rumca neşredilmekte olan Diyojen’in “efkar-ı umumiye ve mekasıd-ı hükumet-i seniyyeye tercumanlık ve ahlak ve terbiye ve vatanımıza ecnebi olan şeyler hakkında tariz ve istihza ile terzebanlık etmek Üzere çıkmakta olduğunu, bir mizacın ıslahı iki kuvvete, yani cebir ve şiddete veyahut tezyif ve mezemmete muhtaç olup birincisi şan-ı hükumete layık olmayla yalnız İkincisi, suistimal ile şahsiyata intikal ettirilmemek şartıyla, hal ve maslahata muvafık olduğundan bu müşkül vazifeyi yapmaya çalışacağını ileri sürdükten sonra İcraat-ı devlet muvafık-ı hikmet-i hükumet olduğu cihetle heyet-i İdare hakkında takdirden başka söyleyecek doğru bir söz bulamayacağımızdan Diyojen bu babda ne emsaline suimisal olur ve ne de sui misale imtisal eder diyor.

Kayserili olan Teodor Kasap Türkçe konuşursa da yazamadığından gazetede çıkacak yazıları kendisi tarif ederek başkalarına yazdırırdı. Teodor Kasap çıkardığı diğer gazetelerde olduğu gibi Diyojen için Türkçeyi en iyi yazan muharrirler temin etmiştir. İlk muharriri Ayyar Hamza mütercimi Ali Beydir. Ali Beyden başka Tevfik (Ebüz-ziya) ile Namık Kemal de Diyojen’in muharrirliğinde bulunmuşlardır. Fakat gazetede hiçbirisinin imzası yoktur. Yalnız elli ikinci sayıda Tevfik (Ebüzziya) Beyin Şinasi’nin vefatı münasebetiyle yazdığı ciddi bir fıkranın altında Tevfik imzası görülmektedir. Diyojende çıkan yazıların çoğu gazetelerimizde tatlı bir espri ile yazılmış canlı mizah ifadesinin ilk güzel örnekleridir. Diyojen, bilhassa sade Türkçe yazmaya önem verir, başka gazetelerde yazılı ağdalı ifadelerle alay eder.

Hulâ-satül Efkâr gazetesinin kullandığı lisandan bahsederken Şimdilik bayramlık yahut cumalık lisanını kullanıyor diyor. 28 ocak 1286 (9 şubat 1871) tarihli sayısında “ahbar-ı gaybiyye” başlığı altında ileride olacağını temenni ettiği şeyleri sayarken “Bir vakit gelecek ki İstanbul’da bütün halk, Türkçe söyleyecek, fenn-i hukuk alimleri sinyorlar, çelebiler, didonlar bir daha İstanbul’a ayak basmamak üzere defolup gidecekler, bazı dükkanların üzerinde görülmekte olan Fransız berberi, Paris kunduracısı, Almanya kahvesi, İngiliz lokantası diye yazılı levhalar kaldırılıp yerlerine Müslüman berberi, Türk kunduracısı, Osmanlı terzisi. Memâlik-i mahruse mahsulatı satılır şark ticaretgahı diye levhalar talik olunacak ve bu sırada Tophanedeki nalbant dükkanı sahibi dahi Türk şive-i lisanına göre tashih-i ibareye mecbur edilecek.. Devlet-i Aliyye, tabiiyet.i seniyesinde bulunan gazetecilere, ecnebi gazetecilerden ziyade serbesti ihsan buyuracak… Ecnebilerin ayakları ile müzevver davalar bir günde kesileceği cihetle memleketlerine avdete muktedir bulunmayan ecnebi avukatlar kundura boyayacaklar… Konsolit ortadan kalkacak ve Havyar ve Komisyon hanları Unkapanına dönecek..” demektedir.

Diyojen 7 nisan 1287(19 nisan 1871) tarihli sayısında gene aynı başlık altında saydığı şeyler arasında da “Bir vakit gelecek ki gazetelere duagû vazifesi verilmeyecek, arzuhalciler her yazdıkları arzuhale bu kulları diye başlayıp Merahim-i aliyyelerindon mercûdur ki iktizay-ı halin icrasını niyazım babında… ibaresiyle hitam vermekten fariğ olacaklar, katip efendiler bir şey yazdıkları vakit manayı kafiyeden evvel düşünecekler veyahut yazamayacaklarını akılları kesince üç kere kefareti budur diye hokkaya tükürüp kalemlerden firar edecekler. Maliye hazine-i celilesinde kırma siyakatlein kadar araba der rah-ı Tutrakan kırılmıştır.

http://www.bilgiustaniz.com/teodor-kasap-kimdir-edebi-kisiligi-ve-eserleri/