Halkevleri ve Halkodaları Kuruluş Amacı Nedir Kısaca

Halkevi nedir neden kapatılmıştır, Halkevlerinin ideolojik yapısı var mıydı, Halk evleri bir başka deyişle halkodaları hakkında bilgi.

Sayıları dört bini geçen Halkevleri ve Halkodaları, yurdun en ücra köşelerine kadar yayılan kültür ve halk terbiyesi ocaklarıdır.
1931 yılı nisanında Türk Ocaklarının kapanması üzerine daha geniş bir programla çalışacak ve daha çok yurttaşı içine alacak bir kültür kurumuna ihtiyaç olduğu anlaşılmış, aylarca süren incelemeler ve hazırlıklardan sonra, 19 şubat 1932de yurdun on dört kentinde ilk Halkevleri açılmıştı. O tarihten beri her yıl 19 şubatı takip eden ilk pazar günleri Halkevlerinin yıl dönümleri kutlanırken, hazırlıkları biten yeni Halkevleri ve Halkodalarının da açılma törenleri yapılır. Böylece 1944 yılı içinde Halkevlerinin sayısı dört yüz altıya, Halk odalarının sayısı da üç yüz altmış beşe çıkmıştır (Halkevlerinden bir tanesi Londra’dadır).

Bu makalenin yazıldığı tarihte ilgililerin bize verdikleri bilgiye göre, 25 şubat 1945’te yapılan yıl dönümü töreninde açılanlarla birlikte Halkevlerinin sayısı dört yüz otuz altıya, Halkodalarının sayısı da iki bin yedi yüz on sekize çıkmıştır ki, bu suretle umumi yekun üç bin yüz elli dördü bulmuştur.
Bugünkü anlamda halk terbiyesi kurumlarının batı memleketlerinde bir asra yakın tarihi vardır. Bu kurumların bilhassa genç milletlerin sosyal hayatındaki rolleri ise çok önemlidir. Halkevleri kurulurken batıdaki buna benzer kurumlar dikkatle incelenmiş olmakla beraber teşkilatta bunların hiçbirisi örnek alınmamıştır. Bu itibarla Halkevlerinin teşkilatı ve çalışma programı tamamıyla millidir ve orijinaldır. Her Kolun kendi İdare Komitesini seçmesi, Halkevi İdare Heyetini de bu komiteler başkan veya temsilcilerinin kurması, başka memleketlerin buna benzer kurumlarında şimdiye kadar uygulanmamış bir özelliktir.
Halkevlerinin kurulmasında ve yönetiminde göz önünde tutulan genel esasları şöylece toplayabiliriz :
a) Halkevleri Cumhuriyet Halk Partisinin Cumhuriyetçilik, Milletçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik ve Devrimcilik prensipleri içinde çalışan birer kültür ve halk terbiyesi kurumudur. Bu itibarla kalplerinde ve kafalarında yurt sevgisini ve yurda hizmet ihtirasını kutsal bir heyecan halinde duyanlar için buraları en sıcak bir toplanma ve çalışma yeridir.
b) Halkevleri Cumhuriyet Halk Partisine bağlı olmakla beraber, siyasi bir kurum c) Her Halkevi bulunduğu kent veya köyün Halkevidir.
ç) Halkevleri kendilerine verilmiş olan talimatnamelerin esasları içinde kendi çalışmalarını kendileri düzenlerler.
d) Bir yerde Halkevi açılabilmesi için : 1 — En az üç kolu (Şube) açabilecek üye bulunmak ; 2 — En az iki yüz kişiyi toplabilecek bir salonla bir kütüphane ve bir çalışma odası ve açık hava jimnastiklerini yapmaya elverişli bir avlusu olan bir bina bulmak ve bunu kullanışlı şeki’de döşemek ; 3 — En az bir odacı ve bir memur aylığıyla diğer lüzumlu giderleri karşılayacak bir bütçeyi sağlamak lazımdır. Bu şartları bir araya getirmek Halkevi açılacak yerin Cumhuriyet Halk Partisi teşkilatının vazifesidir. Yukarıdaki şartları temin eden Parti teşkilatı kademelere riayet edilmek suretiyle teklifini Vilayet İdare Heyetine gönderir ; Vilayet İdare Heyeti şartların mevcut olduğunu görürse, Halkevinin açılmasını Parti Genel Sekreterliğine teklif eder. Halkevinin açılma kararı Cumhuriyet Halk Partisi Umumi İdare Heyetince verilir.
e) Halkevlerinin yönetimi Umumi İdare Heyetine aittir.
f) Yeniden açılmalarına karar verilen Halkevlerinin açılma törenleri Halkevlerinin açılış yıl dönümü olan 19 şubatı takibeden ilk pazar günü yapılır. Bu törenin programı Umumi İdare Heyetince hazırlanır.
Halkevlerinin çalışma kolları: Halkevleri 9 çalışma koluna (şubeye) ayrılmıştır. Böylelikle buralarda çalışacak olanlar kendi uzmanlık, kabiliyet ve istekle-jjrine uygun bir çalışma alanı bulabilirler. Çalışma Kolları şunlardır : 1 — Dil, edebiyat; 2— Güzel sanatlar; 3— Temsil; 4 — Spor; 5 — Sosyal yardım ; 6 — Halk dersaneleri ve kurslar ; 7 — Kütübhane ve yayın ; 8 — Köycülük; 9 — Tarih ve müze. Bir Kolun açılabilmesi için o Kola en az yirmi beş üyenin kayıtlı olması şarttır.
Şimdi bu Kolların çalışma alanlarını kısaca gözden geçirelim :
Dil ve edebiyat kolu: Bu kol hancın genel bilgisinin artmasına, Parti prensiplerinin kökleşmesine, yurt sevgisinin, yurddaşlık ödevleri duygusunun yükselmesine yarayacak konuşmalar, konferanslar, törenler hazırlar ve genel olarak dil, edebiyat konularıyla yakından meşgul olur. Dil devriminin gelişmesine, dil yadigârlarının toplanmasına, edebi zevkin yayılmasına çalışır, güzel yazı yazma, güzel söz söyleme müsabakaları hazırlar. Büyük Türk şair ve ediplerini anmak, tarihi ve milli günlerimizi kutlamak amacıyla törenler tertip eder Halkevlerinin çıkaracakları dergilerin yönetim işi de bu kolun ödevleri arasındadır.
Güzel sanatlar kolu: Bu kol güzel sanatlara halkın sevgisini arttırmak, güzel sanatların memlekette gelişmesine çalışmak amacını güder. Müzik, resim, heykel mimari, süsleyici sanatlar alanlarında çalışan profesyonel veya amatör unsurları bir araya toplar. Genç kabiliyetleri korur ve bunların yetişmelerine çalışır. Halkevlerinde yapılacak törenlerin müzik ve oyun programlarını hazırlar. Halk için müzik geceleri teıtibeder.

Müzisyenleri bir araya toplayarak aralarında müzik konuşmaları yaptırır. Özel ve genel konserler hazırlar. Garp müziğinin ve garb müzik tekniğinin kökleşmesine, Türk halk müziği yadigârlarının toplanmasına ve garb tekniğine göre Türk müziğinin yaratılmasına ve gelişmesine çalışır. Milli oyunları teşvik eder, bunları her vesileden istifade ederek asli kıyafet, saz ve türküleriyle tekrarlatır. Koroların, orkestraların ve bandoların kurulmasına ve bunların iyi bir şekilde çalışmasına yardım eder.
Resim ve heykeltraşlığı yaymak için resim ve heykel sergileri hazırlar. Halkevlerinde resim ve heykel kursları açar ve bu alanda yetişme kabiliyeti gösterenleri korur ve onlara yardım eder. Gittikçe güzel sanatlar arasında yer almaya başlayan fotoğrafçılığı teşvik eder, iyi ve sanatkârane fotoğraf alma tekniğini yaymak için kurslar, sergiler, müsabakalar açar.
Temsil kolu: Temsil kolu Halkevleri kollarının en önemlilerinden biridir. Halkevlerinin en büyük amacı halk terbiyesi olduğuna göre temsil bu terbiyenin en verimli araçlarından biridir. Bu kol memlekette tiyatro sevgisini ve tiyatro zevkini kökleştirmiye çalışır. Kabiliyetli gençleri bir araya toplayarak temsiller hazırlar. Bu suretle gençlerin güzel söz söylemelerini ve güzel konuşmalarını temin eder. Tiyatro artisti olmak kabiliyet ve istidadını gösterenleri korur. Ahlaki, terbiyeyi ve milli temsillerle halka iyi şeyler telkin etmeye çalışır.
Kukla ve Karagöz gibi halk sanatlarından da faydalanmayı ihmal etmez. Sinemadan istifade ederek halka öğretici, terbiye edebi ve eğlendirici filimler göstermek bu kolun çalışma programı içindedir.
Spor kolu : “Sağlam fikirler sağlam insanların kafalarında bulunur” düsturunu göz önünde tutan Halkevlerinin spor kolları bu alanda halka ve gençliğe faydalı olmaya çalışır. Sporu, millî karakteri kökleştirmeye, milli bünyeyi sağlamlaştırmaya, memlekete sıhhatli, ahlaklı ve mert insanlar yetiştirmeye yarar bir araç telakki eden Halkevleri, çalışmalarını bu ana prensiplere uydurmaktadır. Milli sporlarımızın canlanmasına çalışmak, mahalli şartlar ve imkanlardan faydalanarak sporun her çeşidini gençler arasında yaymak, müsabakalar tertip etmek bu kolun çalışma programını teşkil eder. Bulunduğu şehir ve kasabadaki spor kurumlarını korumak ve onlara yardım etmek ödevi de bu kola verilmiştir.
Sosyal yardım kolu : Türk milletinin en büyük hasleti muhtaçlara, din ve millet farkı gözetmeksizin yardım elini uzatmaktır. Sosyal yardım kolları bu milli hasletin teşkilatlı ve en faydalı bir yolda gelişmesine çalışmaktadırlar. Hakiki ihtiyaç içinde bulunanlara yardım etmek, dispanserler veya gezici doktorlarla hastaların imdadına koşmak, okullardaki çalışkan ve müstait fakir çocukları koruyarak onlara kitap, elbise, yiyecek temin etmek, Türk milletine hiç yakışmayan dilencilikle savaşarak çocukların bu kötü yola sapmalarını önlemek, halkın sağlık bilgisini arttıracak konferanslar, kitaplar, broşürler, levhalar çıkarmak, sağlık filmleri göstermek, işsizlere iş bulmak, hulasa sosyal yardım için gereken bütün tedbirleri almak, sosyal yardım işlerine parayla ve bizzat çalışarak katılmak isteyenleri bir araya toplayarak bunlardan en iyi bir şekilde faydalanmak ve memlekette sosyal yardımda bulunmaktır.