Göktürk Alfabesi Hakkında Bilgi

Göktürk Alfabesi Hakkında Bilgi

Göktürk Alfabesi nasıl okunur, Göktürk Alfabesi ile yazılan eserler nelerdir hakkında bilgi.

Göktürk yazıtları ilkin iki yazılı taş olarak bulundu. Bunlar dik dörtken prizma şeklinde yontulmuş, biri 1 m., öbürü 2 m. kadar boyunda iki taştı. Her ikisinin de köşeleri dar bir yüzey halinde ayrıca yontulmuş ve buralara Çin harfleriyle bazı yazılar yazılmıştı.

Bunlardan başka da yazılı taşlar vardı. Lakin çöl iklimi, hava etkileri, yağmur ve rüzgar, yazılı kısımları aşındırmıştı. Messerschimidt’ in bulduğu ve esrarlı yazılar diye tanıttığı bu yazılar, sonradan Alman, Fin, Danimarkalı, Fransız bilginlerince incelendi. Mısır hiyerogliflerinde Champollion’un tatbik ettiği usulle, yani aynı yazıtın dar kenarlarındaki Çin harfleriyle yazılı özel adların karşılıkları, öbür yanda arandı. Nihayet 1893’te, Danimarkalı bilgin Wilhelm Thomsen, bu işaretleri okudu, ilkin Kül Tigin, Türk, Tengri (Tanrı) kelimelerini okudu.

Bunların yardımıyla yazıtları söktü. Thomsen’in ilk okuyuşu oldukça hatalı idi. Ondan sonra Radloff da bu işi denediyse de, kesin bir sonuca varamadı. Nihayet yine Thomsen, 1922’de ve 1924’te, yazıtların en doğru ve en kesin okunuşunu kitap halinde yayınladı. Alfabenin sistemini tespit etti. Bu arada Jadrintzew’in 1891’de bulduğu yazıtla 1897’de bulunan Bilge Tonyukuk yazıtı sayesinde Göktürk yazıtlarının bütünü keşfedilmiş oldu.

Thomsen’in neticelendirdiği ve başka bilginlerin de tamamladıkları okuyuşa göre, Göktürk yazıtlarında, daha ziyade taşlara kazılmaya elverişli biçimler gösteren işaretler kullanılmıştır. Bu işaretlerin sayısı 39 tanedir. Ancak, yan yana dizilen, yukarıdan aşağıya da yazılabilen işaretlerin vazifeleri başka başkadır. Bazıları (dört tanesi) sesli harf vazifesi görür. Sesli harfler bilhassa tek heceli kelimelerin ilk harfleri olduğu zaman, ekseriya yazılmaz. Bu da okumayı güçleştiren sebeplerden biri olmuştur. Bazıları ise (dokuz) hece harfleridir. Yani tek işarettir ama, iki sesi birden verir. Kalınlı inceli okunduğu zaman bu işaretin delaleti dörde kadar çıkar: Mesela ok işareti ok, ko, uk, ku hecelerini vermektedir. Yay işareti de ya ve ay şeklinde okunabilmektedir. Kalan işaretler sessiz harf vazifesini görür.

Türklerin 9. yüzyıldan sonra bu sistemi bırakarak Soğd kaynaklı bir başka alfabe kabul ettikleri anlaşılıyor.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir