Genleşme Nedir?

Genleşme ve büzülme nedir, Genleşme hakkında bilgi.

Isıtılan maddeler (katı, sıvı, gaz) genleşirler. Maddelerin (veya cisimlerin) ısıtılmaları sonunda boylarının uzaması yüzeylerinin ve hacimlerinin büyümeleri genleştiklerini gösterir.

İnce uzun katılar genleştikleri zaman boyca uzarlar.
Levha şeklindeki cisimler genleştikleri zaman yüzeyce genleşirler.
Hacim teşkil eden cisimler ise genleştikleri zaman hacimce genleşirler.

Katıların genleşmesi

Isıtılan katı bir cisim bütün doğrultularda genleşir. Uygulamalarda tel ve çubuk şeklindeki cisimlerin yalnız boylarının uzaması incelenir. Diğer doğrultulardaki genleşmeler ihmal edilir.

İki nokta arasındaki bir tel gerelim. Bunun ortasına da bir ağırlık asalım. Bu teli bir alevle ısıtalım. Telin aşağıya doğru sarkdığını görürüz Buradan ısıtılan telin uzadığını belirlemiş oluruz.

Uzama miktarını hesaplamak için cismin boyunu, uzama katsayısı ve sıcaklık değişmesiyle çarpmamız gerekir. Cismin son boyunu bulmak için ise cismin ilk bo- = yu ile uzama miktarını toplamamız yeterli olur.

Uzama katsayısı: 1 birim uzunlukta- diyelim 1 metre- bulunan bir cismin sıcaklığının 1°C artmasıyla uzadığı miktara o cismin uzama katsayısı denir. Bazı cisimlerin uzama katsayıları Demir. 0,000012 Gümüş 0,000019 Çinko 0,000026 Bakır 0,000017
Demirin uzama katsayısı 0,000012’dir deyince şunu anlarız. 1m boyundaki demirin sıcaklığı 1 °C artarsa boyu 0.000012 m. uzar. 1 cm boyundaki demirin sıcaklığı 1°C artarsa boyu 0,000012 im. uzar.

Diğer cisimler içinde aynı yaklaşımları yapabiliriz.
Not: Cismin boyu metre alınırsa uzama miktarı da m. olarak bulunur. Boyu cm. olarak alırsak uzama miktarı da cm. olarak bulunur. Yani cismin boyuna bağlı olarak uzama miktarı birimi bulunur.

Sıvıların genleşmeleri:

Sıvılar yalnız hacimce genleşirler. Bir cam balonun işaretli yerine kadar sıvı dolduralım. Bu balonu ısıtırsak, içindeki sıvı önce alçalır, daha sonra ise yükselir. Biz alçalma miktarını göremeyiz. (Zira çok küçük olmaktadır). Ama dikkatli bir inceleme sonucu bu alçalma miktarı tesbit edilebilir. Bu alçalma miktarı aynı zamanda camın genleşme (hacimce genleşme) miktarını verir. Çünkü ısıtılan cam balon genişlemiştir ve balondaki sıvı da bu genişleyen yere yayıldığından alçalmıştır.

Daha sonra da sıcaklık sıvıya geçtiğinden ısınan sıvı genleşerek önce ilk hizaya gelir, sonra da daha yukarılara çıkar. Biz. sıvının alçalıp yükselmesini değil de. doğrudan yükselmesini gözlediğimizden sıvı A dan Cye çıktı diyoruz. İlk doldurulduğu hıza A idi. Halbuki bu böyle olmayıp. B’den C ye çıkmaktadır. İşte sıvının A dan C ye çıkmış gibi görünen hacmine görü-= nen (zahiri) genleşme C’den B’ye kadar olana da hakiki genleşme miktarı denir.

Sıvıların genleşmeleri dilatometre denilen aletlerle ölçülür. Bölümlenmiş kılcal bir borusu olan küçük bir balondan meydana gelen bu Alet, hem görünen genleşme hem de hakiki genleşme miktarlarını belirler.

1 birim hacmindeki sıvının sıcaklığının 1°C yükselmesiyle hacminde meydana gelen artış miktarına o sıvının genleşme katsayısı denir. Eğer bu tarif görünen genleşme için yapılırsa görünen genleşme katsayısı olarak belirlenir. Hakiki genleşme (gerçek) için yapılırsa hakiki genleşme katsayısı olarak belirtilir.

Sıvıların genleşme katsayıları genellikle hakiki (gerçek) genleşme katsayıları olarak verilir. Bu katsayıların kullanılmasıyla da yapılan hesaplardan hakiki genleşme miktarları bulunur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir