Ana Sayfa Genel Cemaleddin Efgani Kimdir, Eserleri Hakkında Bilgi

Cemaleddin Efgani Kimdir, Eserleri Hakkında Bilgi

4
0

Cemaleddin Efgani sözleri nelerdir, Cemaleddin Efgani İstanbul hatıraları, Cemaleddin Efgani hayatı ve eserleri hakkında bilgi.

İslam dünyasının en koyu bir cehalet içinde yuvarlandığı ve şarkın bir sömürge manzarası gösterdiği bir devrede dünyaya gelen ve o alem içinde yeni, ileri ve ihtilalci fikirler taşıyarak ülkeden ülkeye, kıt’adan kıtaya koşan, mücadelelerinden, uyandırıcı fikirlerinden şurada burada izler ve tohumlar bırakarak göçen bir sima. Şeyh Cemaleddin Efgani, kısaca böyle anlatılabilir.

Ülküsü uğrunda farsça, Arapça, Türkçe kitaplar, risaleler ve dergileri çıkararak, Hindistan’da, İran’da, Kafkasya’da, Türkiye’de, Mısır’da ve Avrupa’da konferanslar ve mevizeler vererek uğraşmış, Londra’da ve Paris’te Avrupa’nın o zamanki bilginleri ile kalem münakaşalarına girişmiştir. Cemaleddin Efgani, Avrupa’ya Müslüman dünyasını, Müslüman dünyasına da Avrupayı öğretmek azminde idi.

Müslümanlar, pek ileri fikirler taşıyan bu adamı takdir edememişler, Avrupalılar onun ihtilalciliğini fark ederek kendisini tehlikeli saymışlardır.
Şeyh Cemaleddin Efgani, Hicretin 1254 (1839) senesinde Esed-Abad kasabasında doğmuştur. Bu kasabanın Aganistan’da Kunar dolaylarında bulunduğu birçok kitaplarda yazılı olduğu gibi, İran’da Hemedan civarındaki Esed-Abad kasabasında doğduğu ve oradan ailesiyle birlikte Afganistan’a göçtüğü de söylenir.

Ahmed Ağaoğlu, “Türk Yurdu” dergisinde yazdığı bir makalede Şeyh’in, Meraga’lı bir aileden gelme bir Azeri Türkü olduğunu ve henüz memede bir çocukken ailesiyle birlikte Afganistan’a göç ettiğini yazar ve bu malumatı Cemaleddin’in kendisinden duyduğunu söyler.
Bir takım eserlerde de Şeyh’in Türk İranlı, Afganlı ve Hintli olduğu iddialarına rastlanır. O hayatta iken de bütün bu rivayetler karşısında pek kesin bir şey söylememiş, böyle hareket etmeyi milletlerarası bir şahsiyet olmak bakımından lüzumlu görmüştür.

Nerede doğmuş olursa olsun, Cemaleddin’in sekiz yaşında iken babası ile birlikte Kabil şehrine gittiği ve orada tahsile başladığı, materyalistlere karşı yazdığı reddiyenin Arapçaya tercümesinin başındaki tercümesi halinde kaydedilmektedir.
Kendisi Kabil’de on sene ders gördükten sonra 1858 yılına kadar muhtelif memleketlerde seyahat etmiş, gezip gördüğü yerlerdeki milletlerin hayatını yakından inceledikten sonra tekrar Afganistan’a dönüp Dost Muhammed Han ismindeki Afgan hükümdarının maiyetinde devlet hizmetine girmiştir.
1865 yılında Dost Muhammed Han’ın yerine Şir Ali Han hükümdar olunca Afganistan’ın içinde ihtilaller çıkmış, Cemaleddin Afgani de bunlara karışmış ve Şeyh bundan sonraki hayatında da birçok ihtilal ve inkılaplara girmiştir. Fakat Şir Ali Han zamanında Afganistan’da karıştığı bu ihtilaller, bütün bu silsilenin bir başlangıcı sayılsa hata olmaz.

Bu ihtilaller esnasında Emir Abdurrahman Han, Afganistan tahtına çıkmış ve Cemaleddin’i Veziriazam tayin etmiştir. Fakat yeniden ihtilal çıkınca Emir Abdurrahman Han, Buhara’ya kaçmak zorunda kalmış; Cemaleddin bir müddet meudeketinde oturmuşsa da nihayet Afganistan’dan ayrılmış, İran’a geçmek istemiştir. O zaman Afgan hükumeti Cemaleddin’in İran’a geçmesini doğru bulmadığından o da Hindistan’a gitmiş, bu sefer de İngiltere, Hindistan’da kalıp Hind uleması ve ileri gelenler ile görüşmesini istememiş, Şeyh de burada durmayarak Mısır’a, Kahire’ye gitmiştir.
Mısır’da, Camii Ezher uleması ile talebesi kendisinin orada yerleşip kalmasını pek istemişlerse de İngiltere buna da mani olmuştur. Cemaleddin’in Mısır’daki bu seferki ikameti ancak kırk gün sürmüş ve Şeyh, hususi ikametgahında verdiği hitabeler ile Mısır münevverleri üzerinde büyük tesirler yaratmaya muvaffak olmuştur.

Cemaleddin Efgani, 1870 yılında İstanbul’a gelmiştir. Artık, şöhreti bütün Müslüman dünyasına yayılmış bulunuyordu. Türkiye’ye gelişinde “Yeni Osmanlılar” Cemiyetinin kuruluşunda büyük bir rol oynadığı söylenir. Sadrazam Ali Paşa, Şeyh’e büyük itibar göstermiş, onu Meclisi Kebiri Maarife ve Encümenliğe tayin ettiği gibi Ayasofya ve Sultanahmed camilerinin sorumluluğu da verilmiştir.
Cemaleddinin gördüğü bu büyük rağbet 0 Şeyhülislamı Kezubi Hasan Fehmi Efendiyi kuşkulandırmış, bundan sonra aleyhinde tezvirler başlamıştır. Bu sırada Darülfünun talebesine verdiği bir hitabede peygamberliğin de çalışılarak elde edilebileceği hakkında söz söylediği iddiası ile uyarılar verilmiş, bu suretle kendisi aleyhinde bir hava yaratıldığı gibi, Darülfünun da kapatılmıştır.

Bunun üzerine Cemaleddin tekrar Kahire’ye dönmüş, oradaki ulema ve münevverler etrafına toplanmış ve Mısır hükumeti de kendisine senede on iki bin kuruş maaş bağlamıştır.
Cemaleddin’in, büyük İslam bilginlerinden Muhammed Abduh ile tanışması ve Mısır’daki Mason Locasının Üstadı Azamlığına seçilmesi bu devreye rastlar. Muhammed Abduh, Şeyh Cemaleddin’den bahseden bir yazısında; onunla tanışmadan önce gözlerim kör, kulaklarım sağır, ağzım dilsizdi, der.

Cemaleddin Efgani, burada yalnız felsefe ve kelam dersleri vermekle kalmıyor, etrafındaki gençlere milli kalkınma yollarını gösteriyor, meşruti idare taraftarlığını telkin ediyordu. 1882 senesinde İskenderiye’nin bombardımanına, Tell-ül Kebir muharebesine sebep olan ve neticede Mısır’ın İngilizler tarafından işgaline yol açan milli ayaklanmada Cemaleddin’in büyük tesiri olmuştur.
Şeyh, bu sırada siyasi faaliyetlerle İngilizlerin canını sıktığı gibi, ortaya attığı yeni fikirlerle de Ezher muhitindeki mutaassıbları sarsıyordu. Her iki tarafın gayreti yüzünden Mısır da ona zindan edilmiş ve Cemaleddin; 1879 eylülünde Mısır’dan ayrılıp Hindistan’a gitmek zorunda kalmıştır.
Şeyh Cemaleddin, Hindistan’ın Kalküta ve Haydarabad şehirlerinde mevkuf tutulmuş ve ancak Mısır’daki Arabi vakası bastırıldıktan sonra Hindistan’dan çıkmasına izin verilmiştir.
Cemaleddin Efgani, materyalistler aleyhindeki risalesini Haydarâbad’da bulunduğu zaman kaleme almıştır.
Bir rivayete göre Cemaleddin, Hindistan’dan Amerika’ya gitmiş, oradan 1883 de geri gelmiştir. 9 Mart 1897 yılında vefat eden Efganinin kabri Afganistandadır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here