Aynalıkavak Tenkihnamesi ve Rusya’nın Kırımı İşgali

Aynalıkavak Tenkihnamesi hangi padişah zamanında oldu, Aynalıkavak Tenkihnamesinin önemi.

İstanbul’da Haliç’te, Aynalıkavak Kasrında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında 10 Mart 1779 tarihinde imzalanan antlaşmadır. Küçük Kaynarca Antlaşması (21 .Temmuz 1774) ve bunun bazı hükümlerini kısmen düzelten İstanbul Antlaşması (Şubat 1775) ile Kırım bağımsız bir devlet olunca Rus­lar Kırım’ın içişleri karışmak ve Kırım’da hükumete karşı ayaklanmalar hazırlayarak bu yeni devletin işlerini bozmak siyaseti­ne kuvvet vermişlerdir.

Rusya Çariçesi 2. Katerina, Kırım’da bulunan tebasının bu iç ayaklanmalardan ve asayişsizlikten zarar gördüğünü ileri sürerek evvelce Petersburg’a yanaşmış bulunan Şahin Giray adlı bir Kırımlı prensi zorla Kırım Hanı yaptır­mıştır (1777).

aynalikavak_tenkihnamesiBu durum Kırım Türkleri’ni kızdırmış ve Babıali’ye şikayetlerine sebep olmuştur. Kırım olaylarını dikkatle incelemekte olan Babıali de işe karışmış ve Selim Giray’ı han olarak Kırım’a göndermiştir. Şa­hin Giray-Selim Giray çarpışması Rus kuv­vetine dayanan birincinin üstünlüğü ile so­na ermiş ve Selim Giray İstanbul’a dön­müştür. Bunun üzerine Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş açmağa ve Karadeniz yo­luyla Kırım’a asker göndermeğe karar vermişse de bu savaşı kendi çıkarına uygun görmeyen Fransa araya girmiş ve Aynalı­kavak Tenkihnamesi imzalanarak Kaynarca Antlaşması’nın bazı maddeleri açıklanmış­tır.

Osmanlı Devleti Şahin Giray’ın hanlı­ğını tanıyacak, Ruslar da üç ay içinde Kı­rım’daki askerlerini çekeceklerdi. Antlaş­ma metni özetle şöyledir:

Kırım egemen bir devlettir. Cengiz (Çingiz) soyundan bir prens halkın oyu ile “han” seçilir. Osmanlı hükümdarı aynı za­manda Müslümanlar’ın halifesi olduğun­dan han ve Kırım halkı bu seçimin şer’an takdis edilmesini padişahtan isterler. Rus­ya bu dini işlere karışmayacak. Osmanlı Devleti de dini meseleler dışında Kırımın idari işlerine ve Kırım Devleti’nin bağım­sızlığına hiçbir suretle karışmamayı taah­hüt edecektir.

Hanlık boşalırsa, halkın seçeceği yeni hanı halife itiraz etmeden tak­dis edecektir. Kaynarca Antlaşması ile Kı­rım üzerindeki haklarından vazgeçen Os­manlı hükümdarı bu haklarını geri almak için teşebbüste bulunmayacaktır. Kırım’da olağanüstü bir olay çıkarsa iki devlet birbi­ri ile anlaşmadan işe karışmayacaklardır. Rusya’ya Karadeniz ve Akdeniz’de (Fran­sızlar ile İngilizlere olduğu gibi) serbest ti­caret hakkı tanınacaktır.

Aynalıkavak Tenkihnamesi, süresiz ola­rak imzalanmış olan Kaynarca Antlaşmasını pekiştirmiştir.