Aşık Edebiyatı Nedir, Özellikleri Nelerdir

Aşık Edebiyatı nedir? Aşık Edebiyatının oluşumu, gelişimi, özellikleri, Aşık Edebiyatı şairleri ve şiirleri ile ilgili bilgi.

Anonim Halk Edebiyatından ortaklaşa olmayış yönüyle ayrılır. Çünkü adı sanı belli kişiler tarafından yaratılmış ve yaratıcıların kişiliğini mümkün olduğu kadar saklayabilmiştir. Bu edebiyatın şairlerine Aşık denir. Aşık Edebiyatının ortak niteliklerini şöyle sıralayabiliriz.

1- Aşık Edebiyatı, halk arasında yetişip onlara seslenen saz şairlerinin malıdır.

2- Genellikle sözlü ve bestelidir.

3- Dili oldukça sade ve kıvraktır.

4- Nazım ölçüsü hecedir, birim dörtlüktür.

5- Bu edebiyatta şiir temeldir.

asik_edebiyati6- İç yapı yönünden Aşk, Tabiat ve Kahramanlık temaları, platonik sevgiden çok tabii insan aşkı, dinle ilgisizlik, tenkit ve taşlama gibi özellikleriyle Divan Edebiyatı‘ndan ayrılır. Aşık Edebiyatı şekil, tür yönlerinden ayrı özellikler gösterdiği gibi şairlerin yetiştikleri çevrelere göre de bölümlenebilir. Aşık Edebiyatı’nda belli başlı şekiller:

Mani (dört mısra içinde ince bir duyguyu işleyen ara sıra cinaslı olan şiirler), koşma en az üç, en çok altı dörtlükle örülü en yaygın halk şiirleridir. Sevgi, acı ve tabiat güzellikleri konuları üzerine işlenmiştir.

Türkü şekilce koşmaya benzeyen, dördüncü mısrası tekrarlanan şiirler, varsağı (Yiğitçe söylenen ve koşmaya benzeyen şiirleridir. Aşık Edebiyatındaki bütün bu şekillerin en önemli özelliği, her birinin ayrı, ama kendine özel bir besteyle söylenmeleridir. Tür yönünden de Aşık Edebiyatı, destan (bir olay üzerine söylenmiş uzun şiir), güzelleme (aşk, övme, tabiat tasvirleri içinde şairin kişisel duygularını anlatan şiir), taşlama (yerme ve sosyal eleştirme şiiri), koçaklama (yiğitlik ve savaş şiiri), ağıt (ölüm veya büyük felâket üzerine söylenmiş şiir), muamma (çözülmesi zeka ustalığı gösteren bilmeceye benzer şiir) gibi adlar altında toplanır.

Aşık Edebiyatı şairlerinin yetiştikleri çevrelere göre bölümlenmesi de şöyledir:

1) Tekke çevrelerinde yetişen, din ve tasavvuf şiirleri söyleyen Tarikat Şairleri.

2) Köy ve köylü hayatının yankılarını işleyen Köy Şairleri.

3) Şehir ve kasabalarda yetişmiş ve biraz eğitim görmüş şairler.

4) Göçebe Gezgin Şairler.

5) Serhat Şairleri.

Halk Edebiyatının Belli Başlı Temsilcileri

Karacaoğlan (1606 – 1679), Aşık Ömer ( ? – 1707), Gevheri ( ? – 1737), Erzurumlu Emrah ( – 1860), Dadaloğlu (1785 – 1868), Bayburtlu Zihni (1795 – 1859), Dertli (1772 – 1845), Seyranİ (1807 – 1866), Aşık Veysel (1894 – 1973).